Ý: Ngôi sao Venus

Huyền thoại lập quốc của thành Rome và Đế chế La Mã gắn liền với nữ thần Venus trong thần thoại La Mã, vì thế mà đất nước Italy hiện đại ngày nay được biết đến như là vùng đất của hoàng hôn và tình yêu.

physical-location-map-of-italy.jpg
Vị trí nước Ý (maphill.com)

Nhạc nền: https://www.youtube.com/watch?v=-DuXkhyYbx0

1. Lịch sử nước Ý

Ý hay Italia có lãnh thổ vươn ra phần trung tâm của Địa Trung Hải. Vào thời kỳ đầu, sinh sống xung quanh khu vực này là những dân tộc cổ đại như người Italic, Phoenicia, Carthage, Hy Lạp, Etrusca Celt. Trong đó, một bộ lạc Italic là Latin đã lập nên Vương quốc La Mã vào mốc thời gian huyền thoại năm 753 TCN. Sau đó, Cộng hòa La Mã đã lan rộng chinh phục các dân tộc xung quanh và trở thành thế lực thống trị một lãnh thổ rộng lớn ở châu Âu, Bắc Phichâu Á. Nhiều yếu tố văn hóa Hy Lạp được truyền bá đến La Mã và được phát triển đến tột đỉnh. La Mã bước vào một thời đại hoàng kim, hòa bình và thịnh vượng dưới sự cai trị của vị hoàng đế đầu tiên là Augustus (63 TCN – 14). La Mã sau đó trở thành trung tâm về văn hóa, chính trị và tôn giáo của văn minh phương Tây trong thời kỳ cổ đại. Những di sản vĩ đại nhất mà La Mã đã đóng góp cho văn minh nhân loại cho đến ngày hôm nay có thể kể đến như văn hóa, luật pháp, Ki-tô giáo và chữ Latin.

Augustus-Caesar
Hoàng đế Augustus (civilization.wikia.com)
leonardo-da-vinci
Nhà bác học Leonardo da Vinci nổi tiếng thời kỳ Phục hưng (zing.vn)

Đến thế kỷ thứ 5, La Mã sụp đổ trong quá trình những bộ tộc German xâm lăng từ phương Bắc. Đến thế kỷ 15, phong trào Phục hưng bắt đầu tại Ý và các nhà tư tưởng đua nhau tìm về những giá trị tốt đẹp, văn minh của nền văn hóa Hy Lạp – La Mã cổ đại. Sau đó phong trào này truyền đến khắp phần còn lại của châu Âu, mở ra một thời kỳ tiến bộ về khoa học, nghệ thuật, khám phá và nhân văn.

Nước Ý hiện đại được thống nhất nhờ công lao của Tướng quân Giuseppe Garibaldi, Thủ tướng Cavour, nhà báo Mazzini và Quốc vương Vittorio Emanuele II. Ngày 17/4/1861, Quốc vương Vittorio Emanuele II đảm nhiệm chức danh Vua của Ý để trở thành vị vua đầu tiên của một nước Ý thống nhất. Người Ý đã đặt cho ông danh hiệu Người Cha của Tổ quốc.

Giuseppe-Garibaldi-Cavour-Giuseppe-Mazzini-Vittorio-Emanuele-II
Giuseppe Garibaldi, Cavour, Giuseppe Mazzini và Vittorio Emanuele II, những người cha của nước Ý hiện đại
Biểu tượng quốc gia của Ý là Stella d’Italia hay Stellone d’Italia (nghĩa là ‘Ngôi sao nước Ý‘), thường có hình tượng là một ngôi sao 5 cánh màu trắng có viền đỏ, biểu trưng cho nguồn gốc ra đời của Đế chế La Mã năm xưa cũng như vận mệnh sáng ngời của nước Cộng hòa Ý ngày nay.
Stella-d-Italia
Stella d’Italia (wikipedia.org)

2. Huyền thoại về chàng Aeneas

Homer
Nhà thơ Hy Lạp cổ đại Homer (wikipedia.org)

Việc gán biểu tượng ngôi sao cho vùng đất Italy đã có nguồn gốc từ thời Hy Lạp cổ đại, khi người Hy Lạp liên tưởng hình ảnh của ngôi sao Venus với phương Tây, vị trí của bán đảo Italy. Văn học Hy Lạp – La Mã đã củng cố cho ý tưởng này khi sáng tạo nên truyền thuyết về người anh hùng Aeneas và hành trình của chàng trở về quê hương Italy với sự giúp đỡ của nữ thần tình yêu – sắc đẹp Venus sau khi thất bại tại thành Troy.

Trong thần thoại Hy Lạp, cụ thể là trong sử thi Illiad của nhà thơ Homer, Aeneas được kể là con trai của nữ thần Aphrodite (Venus) và một người phàm là hoàng tử Anchises.  Anchises lại vốn là em họ của vua Priam thành Troy vì vậy mà trong cuộc chiến thành Troy, Aeneas đã lãnh đạo quân lính của mình hỗ trợ thành Troy chống lại quân Hy Lạp. Mẹ của Aeneas, nữ thần Aphrodite, cùng với thần Mặt trời Apollo thường xuyên giúp đỡ và cứu chàng khỏi những mối nguy hiểm khủng khiếp trên chiến trận. Ngay cả Poseidon, vị thần biển cả hay thiên vị người Hy Lạp, cũng đến cứu anh khi anh bại trận trước Achilles, và ông cho rằng Aeneas, dù chỉ là một người con thứ của gia đình hoàng gia, đã được số phận định trước là vua của dân thành Troy.

Aeneas-chay-khoi-thanh-troy
Aeneas cõng cha chạy khỏi Troy (tranh của Federico Barocci, 1598)
Virgil
Nhà thơ La Mã Virgil (wikipedia.org)

Chàng Aeneas trở thành một nguồn cảm hứng cho niềm tự hào dân tộc của người La Mã, khi trước đó họ không có những câu chuyện thần thoại ly kỳ về những người anh hùng và các vị thần như người Hy Lạp. Câu chuyện về chàng tiếp tục được các tác gia La Mã phát triển thêm trong các tác phẩm của họ, nổi tiếng nhất là Aeneid của nhà thơ Virgil. Aeneid kể rằng khi người Hy Lạp xông vào cướp phá thành Troy, Aeneas đã lãnh đạo và dẫn dắt một nhóm người dân trong thành bỏ chạy đến đất Italy, và họ thường hay được gọi là các Aenead, tổ tiên của người La Mã sau này.

Hành trình trở về của các Aenead không hề êm ả mà thường xuyên bị nữ thần Juno (Hera) giáng xuống những trận bão táp cuồng phong để ngăn cản. Trong một lần tránh bão, Aeneas và thủy thủ đoàn buộc phải cập cảng Carthage (Tunisia ngày nay) của người Phoenicia. Tại đây, Aeneas có một mối quan hệ tình cảm ngắn ngủi với nữ hoàng Dido, người đề nghị đoàn người ở lại Carthage và Aeneas sẽ cùng cai trị với bà.

Aeneas-va-Dido
Cuộc gặp gỡ giữa Aeneas và Dido (tate.org.uk)

Tuy nhiên, thần JupiterVenus lại gửi vị thần báo tin Mercury đến nhắc nhở Aeneas không quên định mệnh của mình, nên anh đã rời Carthage một cách bí mật và tiếp tục cuộc hành trình. Khi Dido biết chuyện, bà thốt ra những lời nguyền rủa rằng con cháu của bà (Carthage) và con cháu của Aeneas (Rome) sẽ mãi mãi là kẻ thù. Sau đó bà tự sát bằng chính thanh kiếm bà đã trao cho Aeneas trong lần đầu gặp mặt. Câu chuyện này nhằm lý giải cho cuộc chiến giữa Đế chế La Mã và xứ Carthage, được gọi là Chiến tranh Punic sau này (264-146 TCN).

Ngay khi Aeneas đặt chân đến Italy, Latinus, vua của người Latin, chào đón đoàn người của Aeneas và cho họ tái định cư tại đây. Con gái của ông, Lavinia, vốn dĩ đã được hứa hôn cho Turnus, vua của Rutuni, nhưng Latinus nhận được một lời sấm rằng Lavinia sẽ cưới người khác đến từ một xứ khác, chính là Aeneas. Latinus làm theo lời sấm này và Turnus gây chiến với Aeneas.

Aeneas-va-Latinus
Aeneas đến gặp vua Latinus (wikipedia.org)

Aeneas chiến thắng và bắt giữ toàn bộ người của Turnus nhưng Latinus lại chết trận. Aeneas sau đó thành lập thành phố Lavinium, được đặt tên theo Lavinia (lúc này đã là vợ của anh). Từ đó Aeneas thành lập nên Đế chế La Mã vĩ đại trên đất thành Rome.

Aeneas-va-Turnus
Aeneas đánh bại Turnus (tranh của Luca Giordano, 1634–1705)

Trong câu chuyện này, nữ thần Venus đã luôn soi sáng, dẫn đường cho đoàn người của Aeneas khi họ lênh đênh trên biển thông qua ngôi sao Hôm. Vì thế nước Ý được xem là ‘vùng đất của hoàng hôn‘, đồng thời cũng là vùng đất của tình yêu. Các hoàng đế La Mã như Julius Caesar hay Augustus sau này tự cho rằng tổ tiên của họ là bắt nguồn từ Aeneas, vì vậy nên họ là cũng là con cháu của nữ thần Venus.

Venus
Sao Hôm trên biển (wikipedia.org)

3. Nữ thần Aphrodite – Venus

Tương đương với nữ thần Venus trong thần thoại La Mã, tín ngưỡng thờ phụng Aphrodite có nguồn gốc từ nữ thần Ishtar ở vùng Cận Đông. Trong thần thoại Hy Lạp, nữ thần Aphrodite là thần của tình yêu, sắc đẹptình dục, bảo trợ cho nữ quyền, sự sinh nở và cũng là thần hộ mệnh của các thủy thủ. Aphrodite sinh ra từ bot biển, do bộ phận sinh dục của thần bầu trời Uranus bị titan Cronus chém rơi xuống biển. Aphrodite trong tình trạng lõa thể nổi lên trên những bọt sóng biển, cưỡi lên một vỏ sò tại thành phố Paphos­, đảo Cyprus, nơi trở thành trung tâm thờ phụng chính của nàng.

Aphrodite-Sandro-Botticelli
Thần Aphrodite được sinh ra (tranh của Sandro Botticelli, 1486)

Bởi vì sắc đẹp tuyệt trần của Aphrodite, các vị thần lo sợ rằng sự tranh giành chiếm đoạt nàng sẽ gây nên chiến tranh, nên thần Zeus quyết định gả nàng cho Hephaestus, vị thần thợ rèn xấu xí và thọt chân. Sau khi được gả cho Hephaestus, Aphrodite không chung thủy với chồng mà lại hay lăng nhăng với các vị thần khác. Để trừng phạt điều này, Zeus khiến Aphrodite phải lòng một người trần mắt thịt, đó là hoàng tử Anchises, cha của Aeneas sau này.

Aphrodite-Anchises
Aphrodite và Anchises (tranh của Abraham Bloemaert, 1632)

Aphrodite cũng là vị thần trực tiếp dẫn đến chiến tranh thành Troy. Vì muốn hoàng tử Paris thành Troy công nhận mình là vị nữ thần đẹp nhất, hơn cả HeraAthena, và có được quả táo vàng của vườn Hesperides, Aphrodite đã hứa hẹn cho Paris sẽ chiếm được người con gái xinh đẹp nhất thế gian. Paris trao quả táo vàng cho Aphrodite và đổi lại chàng chiếm được Helen, vợ của vua thành Sparta, Menelaus. Phe Hy Lạp vì lý do đòi lại nàng Helen cho Menelaus, đã tiến hành cuộc chiến tranh thành Troy kéo dài đằng đẵng và cuối cùng hoàn toàn chôn vùi thành phố này.

Paris
3 nữ thần: Hera, Athena và Aphrodite đến nhờ chàng Paris phân xử (tranh của Peter Paul Rubens, 1636)

4. Sao Venus – Sao Kim 

sao-kim
Sao Kim (wikipedia.org)

Trên thực tế, ngôi sao mà Aeneas và thủy thủ đoàn nhìn thấy trên đại dương mênh mông năm xưa để trở về Italy chính là sao Kim, hành tinh thứ 2 trong Hệ Mặt Trời. Xếp sau Mặt Trăng, sao Kim là thiên thể tự nhiên sáng nhất trong bầu trời đêm. Sao Kim đạt độ sáng lớn nhất ngay sát thời điểm hoàng hôn hoặc bình minh, do vậy mà dân gian còn gọi là sao Hôm – khi hành tinh này mọc lên lúc hoàng hôn, và sao Mai – khi hành tinh này mọc lên lúc bình minh.

bieu-tuong-sao-kim
Biểu tượng của sao Kim và kim loại đồng (wikipedia.org)

Là một trong những thiên thể sáng nhất trên bầu trời, sao Kim đã được con người biết đến từ lâu và nó có vị trí vững chắc trong văn hóa nhân loại xuyên suốt lịch sử. Trong văn hóa phương Tây, sao Kim là hành tinh duy nhất trong Hệ Mặt Trời được đặt tên theo một vị nữ thần: Venus.

Ký hiệu thiên văn học của sao Kim cũng giống như ký hiệu sử dụng trong sinh học cho giống cái: một hình tròn với chữ thập ở bên dưới. Các nhà giả kim phương Tây trung đại còn dùng ký hiệu này cho kim loại đồng.  Đồng được đánh bóng và được sử dụng làm gương soi ở thời cổ đại. Biểu tượng sao Kim đôi khi còn được hiểu nhầm là chiếc gương soi của các vị thần.

guong-cua-venus
Chiếc gương của thần Venus (tranh của Titian, năm 1555)

5. Trở thành biểu tượng quốc gia

Trong thời hiện đại, Stella d’Italia thường gắn liền với Italia Turrita, một hình tượng nhân cách hóa của nước Ý, một người phụ nữ xinh đẹp với ngôi sao Stella d’Italia đính trên chiếc vương miện hình tường thành biểu tượng cho sự bảo vệ đất nước.

italia-turrita
Hình tượng Italia Turrita với Stella d’Italiatrên vương miện (deamoregallico.com)

Truyền thuyết của Aeneas và biểu tượng ngôi sao của dân tộc còn được các nhà lập quốc như MazziniCavour nhắc lại trong thời kỳ xây dựng quốc gia Italy hiện đại trong thế kỷ 19.

vuong-quoc-italy
Huy hiệu Vương quốc Italy năm 1861 – 1946 (wikipedia.org)
quan-doi-italy
Huy hiệu quân đội Italy ngày nay (wikipedia.org)

Kể từ năm 1947 đến nay, Stella d’Italia đã trở thành biểu tượng trung tâm trên quốc huy nước Cộng hòa Ý như là một sự công nhận chính thức và hợp pháp về tính thiêng liêng của nó đối với quốc gia hình chiếc ủng này.

quoc-huy-nuoc-y
Quốc huy nước Ý ngày nay (wikipedia.org)

Tài liệu tham khảo:

Cotterell, A. & Storm, R.. (2017). The Ultimate Encyclopedia of Mythology. London: Annes Publishing

Bazzano, N. (2011). Donna Italia. L’allegoria della Penisola dall’antichità ai giorni nostri. Angelo Colla Editore

Evans, J. (1998). The History and Practice of Ancient Astronomy. Oxford University Press

Homer. The Illiad

Jepson, T. (2012). National Geographic Traveler: Italy. National Geographic Books

Jordan, M. (1993). Encyclopedia of gods: over 2,500 deities of the world. New York: Facts on File

Kingfisher. (2014). Bách khoa thư lịch sử. Hà Nội: Nhã Nam

Rossi, G. (2014). Lo scudo crociato. Un simbolo medievale nella comunicazione politica del Novecento. Armando Editore

Stearn, W. T. (1961). “The Male and Female Symbols of Biology”. New Scientist (248)

Virgil. Aeneid

Waldman, C. & Mason, C. (2006). Encyclopedia of European Peoples. Infobase Publishing

https://en.wikipedia.org/wiki/Italy

 

12 thoughts on “Ý: Ngôi sao Venus

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s