Thái Lan: Thần chim cánh vàng Garuda

Ở Thái Lan, nhà vua không khác gì một vị thần, và vương quyền của họ là thần thánh. Chim thần Garuda tượng trưng cho sức mạnh thiêng liêng và quyền lực vô hạn của nhà vua trên khắp vương quốc Thái Lan.

Physical location map of Thailand.
Vị trí Thái Lan (maphill.com)

1. Lịch sử Thái Lan

Thái Lan nằm ở khu vực Đông Nam Á, do đó văn hóa Thái Lan luôn chịu ảnh hưởng từ Ấn ĐộTrung Quốc cũng như từ những nước láng giềng khác. Theo sử sách Thái Lan, người Thái xuất xứ từ vùng núi Altai, đông bắc tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc từ 4500 năm trước, sau đó di cư dần xuống vùng đất hiện nay là Thái Lan.

Vào năm 1238, người Thái thành lập một vương quốc Phật giáo tên Sukhothai (ở miền Bắc Thái Lan), dần thay thế vai trò của Đế chế Khmer đang tàn lụi. Dưới triều đức vua vĩ đại nhất của mình, vua Ramkhamhaeng, người Sukhothai đã xâm chiếm lãnh thổ của người Khmer đến tận miền Nam. Ramkhamhaeng là vị vua có công rất lớn trong việc sáng tạo nên chữ viết Thái và khiến Phật giáo Nam Tông trở thành quốc giáo của Thái Lan đến tận ngày hôm nay. Nhưng sau cái chết của ông vào năm 1300 đã báo hiệu sự suy đồi của đế quốc Sukhothai.

Ramkhamhaeng
Vua Ramkhamhaeng (civilization.wikia.com)

Vương quốc Ayuthaya, được thành lập vào năm 1350, trở thành nhà nước hùng mạnh nhất trong số tất cả những vương quốc Thái từng tồn tại. Năm 1431, quân Xiêm cướp phá Angkor. Nhiều bảo vật và trang phục của văn hóa Hindu đã được họ đem về kinh đô Ayutthaya, lễ nghi và cách ăn mặc của người Khmer được dung nhập vào thượng tầng văn hóa Xiêm. Trong khoảng 400 năm, từ thế kỷ 14 đến thế kỷ 18, giữa người Thái và người Miến Điện láng giềng luôn xảy ra các cuộc chiến tranh và kinh đô Ayuthaya bị hủy diệt vào năm 1767.

Rama-I
Vua Rama I (wikipedia.org)

Năm 1782, vua Rama I lên ngôi, mở ra vương triều Chakri và chọn Bangkok (hay ‘Thành phố của các thiên thần’) làm kinh đô, cho xây dựng thành phố theo kiểu mẫu Ayutthaya. Ông cũng làm hồi sinh nền nghệ thuật và văn hóa Thái Lan từ thời vương quốc Ayutthaya trong quá khứ.

Sau cuộc Cách mạng tư sản năm 1932 do một nhóm sĩ quan trẻ lãnh đạo, Thái Lan chuyển từ chế độ quân chủ chuyên chế sang chế độ quân chủ lập hiến. Ngày 5/12/1932 vua Rama VII đã thông qua bản hiến pháp đầu tiên của Thái Lan. Vào thập niên 1980, Thái Lan chuyển hướng sang con đường Nghị viện.

Quốc huy và biểu tượng quốc gia của Thái Lan ngày nay là chim thần Garuda, một sinh vật huyền thoại trong thần thoại Hindu giáoPhật giáo Nguyên thủy.

quoc-huy-thai-lan
Quốc huy Thái Lan (wikipedia.org)

2. Nguyên mẫu của Garuda

Garuda thường được cho là biểu tượng được thiêng hóa từ loài chim, cụ thể là hai loài chim diều hâu Brahminy (Haliastur indus) và chim đại bàng.

Chim diều hâu Brahminy hay còn gọi là Đại bàng đầu bạc Singapore, hay chim diều hâu lửa có danh pháp khoa học là Haliastur indus, thuộc họ Accipitridae cùng với các loài chim săn mồi khác như đại bàng, ưng, diều hâu. Tuy nhiên, diều hâu Brahminy lại là một loài chim ăn xác thối, nhưng thỉnh thoảng chúng cũng săn những con mồi nhỏ hơn như cá, cua, ếch, tôm, các loài gặm nhấm, bò sát và côn trùng. Chúng bay trên độ cao 20-50m cách mặt nước và sau đó bổ xuống mặt nước để bắt lấy con mồi bằng cặp móng sắc nhọn của mình. Diều hâu Brahminy kiếm ăn cả trên mặt đất và mặt nước, thường được tìm thấy tại các bãi biển tại tiểu lục địa Ấn Độ, Đông Nam Á và châu Úc nơi mà chúng thường ăn các xác cá và động vật đã chết.

Brahminy -kite
Chim diều hâu Brahminy (themorningbulletin.com.au)

Chim diều hâu Brahminy trưởng thành thường có bộ lông màu nâu đỏ tương phản với phần đầu và ngực màu trắng, khiến chúng dễ dàng được phân biệt với các loài chim săn mồi khác. Đặc điểm này phù hợp với những miêu tả về Garuda trong những thời kỳ sau, với gương mặt trắng, đôi cánh đỏ và bộ lông vàng. Tuy nhiên trong thần thoại Ấn Độ luôn miêu tả Garuda là loài chim săn mồiăn thịt rắn, chứ không phải loài chim ăn xác thối như diều hâu Brahminy, vì thế mà loài chim đại bàng được xem là một hình ảnh nguyên mẫu chính xác hơn. Đặc tính dũng mãnhcan đảm của Garuda trong thần thoại cũng rất phù hợp với loài chim đại bàng, chúa tể bầu trời.

dai-bang
Một loài chim đại bàng ăn thịt rắn tại Ấn Độ (wild-india.in)

Chim đại bàng là loài chim ăn thịt lớn nhất trên không trung, chúng thường sử dụng cặp móng vuốt cực khỏe và cái mỏ sắc bén để bắt và giết con mồi. Các thần thoại của Ấn Độ giáo chứa đầy những câu chuyện về mối thù truyền kiếp giữa loài chim đại bàng (Garuda) và loài rắn (Naga), vốn là từ sự quan sát thế giới tự nhiên của con người về quá trình săn mồi, ăn thịt rắn của chim đại bàng. Trong tự nhiên và đặc biệt là tại châu Á có rất nhiều loài chim đại bàng đặc biệt chỉ chủ yếu sănăn thịt rắn. Xét đến một khu vực hàng năm có rất nhiều nạn nhân chết vì rắn cắn như châu Á nói chung và Ấn Độ cổ đại nói riêng, thì một loài vật bay lượn tự do trên không trung và chuyên trị loài rắn như chim đại bàng rất có thể đã được người ta gán những đặc tính của một vị thần dũng mãnhchính nghĩa. Cặp đôi đại bàng Garuda và rắn Naga là một biểu hiện của cặp nhị nguyên trời – đất được nhắc đến trong các bộ kinh Vệ Đà của Ấn Độ.

dai-bang-ran
Đại bàng vs. Rắn (pinterest.com)

3. Garuda trong Ấn Độ giáo

Garuda (hay Kim sí điểu) là một loài chim thần trong Ấn Độ giáo có ảnh hưởng sang Phật giáo Nam tông. Ngày nay chúng ta dễ dàng thấy hình tượng chim thần Garuda trong những kiến trúc chùa chiền của Phật giáo Nam tông ở Việt Nam, Thái Lan, Campuchia (những con chim Garuda nâng đỡ mái chùa)… .

garuda
Garuda nâng đỡ mái chùa tại Thái Lan (baomoi.com)
naga_by_anastasiareddress-d6vigl1
Naga (pinterest.com)

Trong Ấn Độ giáo, Garuda là một vị thần, chúa tể của các loài chim và là vật cưỡi của thần Bảo tồn Vishnu. Trong trường thi anh hùng ca Mahabharata, Garuda là con của Kasyapa, một nhà hiền triết quyền uy, có nhiều vợ, nhưng 2 người vợ được yêu chuộng nhất là 2 chị em VinataKadru. Kadru đã cầu xin Kasyapa ban cho mình nhiều con, do đó, cô đã sinh ra được 1000 con rắn Naga, sinh sống ở thế giới bên dưới sâu trong đại dương.

Vinata cũng cầu xin chồng ban cho 2 người con nhưng có sức mạnh hơn hẳn những đứa con của Kadru. Vinata sinh ra được 2 quả trứng. Vinata đã chờ đợi đến 500 năm nhưng quả trứng vẫn không có động tĩnh gì. Mất hết kiên nhẫn và quá tò mò, Vinata đã làm vỡ một trong 2 quả trứng để xem cái gì đang diễn ra bên trong. Quả trứng nở ra một đứa trẻ đã phát triển phần thân trên nhưng không có chi dưới. Biết mẹ là người đã gây nên sự méo mó, dị dạng, đứa trẻ vô cùng giận dữ. Vị này đã thốt ra lời nguyền rủa: Mẹ Vinata sẽ trở thành người hầu, nô lệ cho người chị em Kadru trong suốt 500 năm, rồi bay đi. Cuối cùng vị này trở thành người đánh xe ngựa Aruna cho thần Mặt trời Surya.

surya-aruna
Thần mặt trời Surya và người lái xe ngựa Aruna (pinterest.com)

Quả trứng thứ 2 của Vinata 500 năm sau cũng nở và đó là Garuda. Ngay khi nở ra, Garuda vụt sáng như một ngọn lửa lớn của vũ trụ, sở hữu một hình thể khổng lồ: sải cánh khuất lấp cả bầu trời, mỗi cái vỗ cánh khiến Trái đất rung lắc dữ dội, có khả năng hủy diệt toàn bộ thế giới và kết thúc mọi thời đại. Thậm chí các vị thần còn lẫn lộn ánh sáng rực rỡ phát ra từ thân vàng kim của Garuda với ánh nắng chói chang của mặt trời. Quá khiếp sợ, chư thần đã phải cầu xin Garuda giảm bớt kích thước và sinh lực của mình. Garuda được miêu tả có một thân hình tráng kiện, vàng rực ánh kim của một người đàn ông với mặt trắng, cánh đỏ, có 3 mắt và mỏ đại bàng bằng kim cương, Garuda là biểu tượng cho sức mạnh dữ dội, cho tốc độ, sự dũng cảm, thấu thị cũng như tinh thần thượng võ. Người ta cũng nói rằng cánh chim Garuda khi bay sẽ tụng kinh Veda.

garuda
Garuda khi vừa sinh ra (pinterest.com)

Lời nguyền rủa của Aruna cuối cùng cũng trở thành sự thật khi Vinata Kadru tranh cãi về màu sắc của con ngựa trong quá trình khuấy biển sữa. Vinata tin rằng con ngựa có màu trắng tuyền. Còn Kadru nói rằng nó có màu xám, do vậy con ngựa sẽ có vài cọng lông đen. Cuộc tranh cãi dữ dội này đi đến việc đánh cuộc kẻ nào thua cuộc sẽ trở thành nô lệ cho người thắng cuộc suốt 500 năm. Con ngựa thực tế có màu trắng tuyền. Kadru biết điều đó, nhưng vì không muốn mình là kẻ thua cuộc nên Kadru đã ra lệnh cho những đứa con Naga của mình đính những cọng lông đen vào con ngựa để nó có màu xám. Vinata ngây thơ nên thua cuộc, trở thành nô lệ cho Kadru và bị giam cầm ở thế giới bên dưới cùng với những cư dân Naga.

Garuda sau đó mới biết được âm mưu xảo trá này. Nhưng để giải thoát cho mẹ, Garuda đã thỏa thuận với những con rắn Naga là sẽ mang về cho chúng thuốc trường sinh để đổi lấy sự tự do cho mẹ. Garuda đấu với các thần linh thuộc hạ của thần Indra. Garuda quá mạnh mẽ đến nỗi lưỡi tầm sét, vũ khí tối thượng của thần Indra đã bị đập vỡ tung. Bấy giờ thần Vishnu lại nhảy vào tiếp chiến. Bất phân thắng bại, để kết thúc, một thỏa thuận được thực hiện để giải quyết mọi thù hiềm: khi thần Vishnu ở trong cung điện trên trời cao của mình, Garuda sẽ có địa vị cao hơn, trên đỉnh cột phía trên cung điện. Tuy nhiên, khi Vishnu muốn đi du ngoạn đây đó, Garuda phải phụng sự chuyên chở. Từ đó, Garuda được liên kết với các vị thần và là vật cưỡi đáng tin cậy của Vishnu.

garuda-va-vishnu
Thần Vishnu cưỡi Garuda (patrika.com)

Garuda còn được thần Vishnu ban ân huệ là loài rắn Naga sẽ trở thành thức ăn truyền kiếp của Garuda. Do đó, hễ gặp rắn là Garuda liền chộp và giữ chặt những con rắn Naga dưới móng vuốt của mình, mổ vào đuôi Naga để moi ruột và chỉ ăn những con béo mập, lấy xác chúng làm đồ trang sức cho mình. Hình ảnh Garuda thường được dùng trên bùa hộ mạng để bảo vệ khỏi rắn cắn và chất độc của rắn. Garudi Vidya cũng là câu thần chú chống lại nọc độc của rắn và xua đuổi mọi điều xấu xa, quỷ quái. Garuda được gọi là nakari, tức kẻ thù của rắn hoặc là nangantaka, kẻ diệt trừ rắn. Tính đối kháng của đại bàng Garuda và rắn Naga biểu thị một cách phổ quát tính nhị nguyên của TrờiĐất hay là sự đấu tranh của thiên thầnác quỷ.

garuda-va-naga
Garuda vs. Naga (chinese.fansshare.com)

4. Garuda trong Phật giáo

Garuda phiên âm Hán-Việt là Ca Lâu La hay Kim sí điểuTheo ghi chép trong kinh Phật, Garuda được Phật giáo thu nạp, cùng với Naga (loài rồng) trở thành một trong Thiên long bát bộ – 8 dạng thần hộ pháp của nhà Phật.

garuda
Hình tượng Ca Lâu La (dkn.tv)

Luận giải về loại hộ pháp thần này có đoạn viết: Ca Lâu La là chim đại bàng cánh vàng, đầu có một cái bướu to gọi là Như Ý Châu, tiếng kêu bi thảm, được người Trung Hoa bản địa gọi thành đại bàng Kim Sí Điểu. Ca Lâu La thích ăn rồng, đến khi mệnh tận, các con rồng nhả độc, không cách nào ăn tiếp nữa. Thế là đại bàng Kim Sí Điểu không ngừng bay lượn, bay đến đỉnh Kim Cang Luân để tận mệnh. Bởi nó một đời bắt rồng (rắn độc lớn) làm thức ăn, nên trong thân thể đã tồn trữ một lượng lớn khí độc, khi chết chất độc xông lên đốt cháy nó thành tro, chỉ còn lại một trái tim xanh biếc.

Cặp cánh của thần chim khi xòe ra mà bay đi, thì choáng 336 vạn dặm, quạt cánh phát ra luồng gió có thể làm mù mắt người, tạo ra các trận cuồng phong làm u ám bầu trời và thổi đổ những ngôi nhà. Với một vỗ cánh, chim có thể làm khô cạn nước biển để ngấu nghiến những con rồng nơi đáy biển sâu, với một cái vỗ cánh khác, nó có thể phá sập núi, nhấn núi chìm sâu vào lòng đại dương.

Theo kinh Phật, do Ca Lâu La tàn sát loài rồng quá nhiều, đã đẩy tộc rồng đến bờ diệt vong. Long vương bèn cầu cứu Đức Phật ra tay cứu giúp con cháu của mình. Đức Phật bèn ban cho Long vương một tấm áo cà sa cũ, dặn Long vương xé ra thành từng mảnh nhỏ cho mỗi con rồng buộc lên sừng, quả nhiên từ đó Garuda không còn bắt rồng ăn thịt nữa. Để tỏ lòng thành kính, Long vương bèn quy y cửa Phật và trở thành thần hộ pháp của Phật giáo.

kim-si-dieu
Kim Sí Điểu vs. Long Vương (warosu.org)

Trong khi đó thì Garuda không ăn được thịt rồng nên rất đói khát, bèn tìm đến Đức Phật. Đức Phật mới bảo rằng: “Ngươi ăn thịt rồng là tạo nghiệp sát sinh, kiếp sau sẽ gặp quả báo. Nếu như ngươi biết quy y Tam bảo, trì thủ ngũ giới, ta sẽ căn dặn đệ tử Tam bảo hàng ngày cho ngươi một bữa cơm chay trong khi cúng Phật, ngươi ăn tự nhiên sẽ thấy no. Như vậy, không cần phải tìm rồng ăn thịt nữa!”. Garuda nghe lời, cũng quy y Tam bảo, trở thành thần hộ pháp của Phật giáo.

5. Trở thành biểu tượng quốc gia

Học thuyết về vương quyền Thái Lan cổ đại đã bị ảnh hưởng nặng nề bởi những người Ấn Độ, cùng với sự du nhập của Phật giáo Tiểu thừa. Theo đó, mối quan hệ giữa Garuda và thần Vishnu là đặc biệt quan trọng: Nhà vua không khác gì ngoài một avatar hay hóa thân của thần Vishnu, cũng giống như vua Rama trong sử thi Ramayana. Do đó, các vị vua Rama tin rằng vương quyền của mình là thần thánh, và tự coi mình là hóa thân của thần Vishnu Garuda tượng trưng cho sức mạnh thiêng liêng quyền lực vô hạn của nhà vua trên khắp vương quốc Thái Lan.

Ngay từ thời vương quốc Ayutthaya, nhà vua đã từng sở hữu cho mình những con dấu được làm từ ngà voi để đóng dấu, ký tên vào những văn bản chính thống. Từng con dấu được sử dụng với những mục đích khác nhau như đối ngoại, đối nội, quốc phòng và hoàng gia. Các nhà vua của vương triều Chakri cũng từng sử dụng những con dấu như vậy, với 4 con dấu chính thức được gọi là Phra Ratcha Lanchakon, bao gồm Maha Ongkan tượng trưng cho thần Shiva, Khrut Pha tượng trưng cho thần Vishnu, Hongsaphiman tượng trưng cho thần Brahma và Airaphot tượng trưng cho thần Indra.

Bộ 4 con dấu Phra Ratcha Lanchakon lần lượt tượng trưng cho thần Vishnu, Indra, Brahma và hiva (wikipedia.org)

220px-King_Vajiravudh_(Rama_VI)_of_Siam_uncropped.jpg
Vua Rama VI (wikipedia.org)

Năm 1893, vua Rama V là Chulalongkorn ra lệnh cho thiết kế một con dấu hình Garuda để đại diện cho hoàng gia. Năm 1910, vua Rama VI Vajiravudh quyết định bỏ tất cả các con dấu trước đó và cho thiết kế một con dấu mới, dựa trên thiết kế Garuda của vua Rama V trước kia. Năm 1911, một bộ luật chính thức được ban hành công nhận Garuda trở thành con dấu chính thức của hoàng gia, mang tên gọi Phra Khrut Pha. Kể từ đó, các đời vua Rama của triều Chakri tiếp tục kế thừa con dấu Garuda để đại diện cho vương quyền của hoàng gia Thái Lan.

Năm 1996, một con thuyền rồng của hoàng gia gọi là Narai Song Suban được chế tạo dưới thời vua Rama IX Bhumibol Adulyadej để kỷ niệm 50 năm ngày ông lên ngôi vua Thái Lan. Đầu thuyền rồng có thiết kế hình tượng thần Vishnu ngồi trên lưng Garuda và từ đó trở thành con thuyền rồng chính của hoàng gia Thái Lan.

Narai-Song-Suban
Thuyền rồng Narai Song Suban (pinterest.com)

Garuda cũng được Chính phủ Thái Lan sử dụng làm huy hiệu chính thức đại diện cho đất nước. Điều này cũng có ý nghĩa biểu tượng rằng chính phủ (được đại diện bởi Garuda) là cơn quan phục vụ, phụng sự nhà vua vốn được xem là hóa thân của thần Vishnu. Vì thế mà ngày nay biểu tượng Garuda có thể được nhìn thấy ở rất nhiều các công trình, địa điểm thuộc quyền quản lý của hoàng giachính phủ Thái Lan. Biểu tượng này được văn phòng chính phủ Thái Lan yêu cầu phải được tôn trọng tuyệt đối vì đây được xem là một biểu tượng thiêng liêng tượng trưng cho nhà vua Thái Lan, nhân vật quyền lực nhất của đất nước.

quoc-huy-thai-lan
Quốc huy Thái Lan ngày nay (wikipedia.org)

Nguồn:

https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan

George M. Williams. (2008). Handbook of Hindu Mythology. Oxford: Oxford University Press

Jean Chevailier & Alain Gheerbrant. (2002). Từ điển biểu tượng văn hóa thế giới. Đà Nẵng: Đà Nẵng.

Huỳnh Than Bình. (2013). Garuda – Chim cánh vàng (Kim sí điểu). http://giacngo.vn/nguyetsan/vanhoa/2013/07/01/32D24A/

Nanditha Krishna. (2010). Sacred animals of India. Penguin

Phan Anh Tú. (2005). Văn hóa rắn trên vùng đất nay là Thái Lan (luận văn thạc sĩ). Lấy từ thư viện Đại học Khoa học xã hội & nhân văn TP. HCM. (60.31.70)

Rachel Storm. (2003). Huyền thoại phương Đông. (Chương Ngọc dịch). Hà Hội: Mỹ thuật.

Văn phòng Thư ký thường trực Thái Lan, chính phủ Thái Lan. (2000). ครฑ (Khrut): Garuḍa. Thái Lan: Amarin

 

Advertisements

3 thoughts on “Thái Lan: Thần chim cánh vàng Garuda

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s