Thổ Nhĩ Kỳ: Mặt trăng lưỡi liềm

Do nằm trên ranh giới giữa châu Âu và châu Á, Thổ Nhĩ Kỳ liên tục chịu ảnh hưởng của rất nhiều nền văn hóa khác nhau trong suốt lịch sử tồn tại. Chính vì thế mà biểu tượng Vầng trăng khuyết tại đây cũng mang trong mình tầng tầng lớp lớp những ý nghĩa khác nhau.

vi-tri-tho-nhi-ky
Vị trí Thổ Nhĩ Kỳ (maphill.com)

Nhạc nền:

https://www.youtube.com/watch?v=BeSpX2RYx6U

1. Lịch sử Thổ Nhĩ Kỳ

Thổ Nhĩ Kỳ là một quốc gia xuyên lục địa, phần lớn nằm tại Tây Á và một phần nhỏ nằm tại Đông Nam Âu. Vị trí nối liền giữa châu Âu châu Á khiến Thổ Nhĩ Kỳ có vị thế địa chiến lược vô cùng quan trọng.  Đế quốc lớn đầu tiên trong khu vực do người Hittite thành lập, tồn tại bắt đầu từ thế kỷ 18 TCN. Sau đó là đến các nền văn minh của người Assyria, Hy Lạp, Thracia, UrartiaArmenia lần lượt tồn tại tại khu vực này.

Hittite
Người Hittite (pinterest.co.uk)

Quá trình Hy Lạp hóa bắt đầu vào thời đại của Alexander Đại đế và kéo dài cho đến tận Đế chế Byzantine. Người Thổ Seljuk bắt đầu di cư đến khu vực này vào thế kỷ thứ 11, và chiến thắng của họ trước người Byzantine tại trận Manzikert năm 1071 đánh dấu sự hình thành của đất nước Thổ Nhĩ Kỳ, chuyển đổi Tiểu Á (Anatolia) từ khu vực chủ yếu Kitô giáotiếng Hy Lạp sang Hồi giáo và tiếng Thổ.

seljuk-turks
Người Thổ Seljuk (timetoast.com)

Vó ngựa Mông Cổ vào năm 1243 đã phân rã vùng Anatolia thành nhiều các vương quốc nhỏ. Bắt đầu vào cuối thế kỷ thứ 13, vương quốc của sultan Osman I lớn mạnh trở thành Đế quốc Ottoman và bắt đầu thống nhất các tiểu quốc người Thổ, đưa người Thổ đạt đến thời kỳ vàng son của mình. Năm 1453, sultan Mehmed II chinh phục kinh đô Constantinople và chính thức đặt dấu chấm hết cho Đế chế Byzantine. Quyền lực và vinh quang của Đế chế Ottoman đạt đến đỉnh cao vào thế kỷ 16 và 17, đặc biệt là trong triều đại của Suleiman I Đại đế.

Suleiman I
Sultan Suleiman I trong tựa game Civilization V (civilization.wikia.com)
Mustafa-Kemal
Mustafa Kemal, Tổng thống khai quốc của Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ (wikipedia.org)

Nhưng từ đầu thế kỷ 19 trở đi, Ottoman bắt đầu suy yếu và tham gia Chiến tranh thế giới I bên phe Liên minh Trung tâm để cứu vãn tình hình. Trong chiến tranh, chính phủ Ottoman lại thực hiện các cuộc diệt chủng tàn khốc đối với các dân tộc người Armenia, AssyriaHy Lạp. Sau khi thất bại nặng nề, Ottoman bị phe Đồng Minh phân rã vào năm 1920.

Chiến tranh giành độc lập Thổ Nhĩ Kỳ nổ ra dưới sự lãnh đạo của Mustafa Kemal, chính thức chuyển giao từ Đế quốc Ottoman sang nền Cộng hòa mới. Cộng hoà Thổ Nhĩ Kỳ được tuyên bố ra đời vào ngày 29/10/1923 tại thủ đô mới Ankara. Mustafa Kemal trở thành Tổng thống đầu tiên của đất nước và bắt đầu đưa Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ bước vào một thời đại mới.

Biểu tượng quốc gia của Thổ Nhĩ Kỳ là một sự kế thừa từ Đế quốc Ottoman năm xưa, được thể hiện trên lá quốc kỳ ngày nay của quốc gia này: biểu tượng mặt trăng lưỡi liềm.

800px-Flag_of_Turkey.svg
Quốc kỳ Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay (wikipedia.org)

2. Biểu tượng của nữ Mặt trăng

Fearsome-Warrior-Phillip-II
Vua Phillip II (ravepad.com)

Nguồn gốc của biểu tượng trăng lưỡi liềm của Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay có thể truy về biểu tượng mặt trăng của thành Byzantium, nơi sau này đã trở thành kinh đô Constantinople của Đế chế Đông La Mã Byzantine và thành phố Istanbul của đất nước Thổ Nhĩ Kỳ hiện đại. Theo một số học giả mà chi tiết trong câu chuyện của họ có thể khác nhau, thì vào năm 339 TCN, người Byzantine và đồng minh của họ là người Athens, đã bị quân đội của vua Philip II của Macedon (cha của Alexander Đại đế) nhiều lần bao vây hòng chiếm lấy.

Vào một đêm đặc biệt tối tăm và ẩm ướt, quân đội Macedonia quyết định tập trung binh lực lợi dụng đêm tối đột kích vào thành. Nhưng đúng lúc đó thì trên bầu trời bỗng xuất hiện một vầng trăng lưỡi liềm rực sáng khác thường, làm lộ ra sự bố trí của quân đội Macedonia, cùng với đó là những tiếng chó sủa dữ dội, nên quân và dân Byzantine trong thành ngay lập tức báo động lẫn nhau để chung tay phòng thủ và lại một lần nữa đẩy lùi quân địch, bảo vệ được thành trì. Người ta cho rằng, vầng trăng khuyết chói sáng và tiếng chó sủa ầm ĩ đó là phép màu của nữ thần Mặt trăng Hecate đã hiển linh trợ giúp. Để bày tỏ lòng biết ơn của mình, nhân dân Byzantium đã lấy hình trăng lưỡi liềm, biểu tượng của nữ thần Hecate làm biểu tượng cho thành phố và cho dựng một bức tượng gọi là “Lampadephoros” (người đem lại ánh sáng) trên một ngọn đồi cạnh eo biển Bosporus để dành tặng cho Hecate.

constantinople
Thành Byzantium về đêm (pinterest.co.uk)
Hecate
Nữ thần Hecate (aminoapps.com)

Hecate vốn là một nữ thần trong thần thoại Hy Lạp cổ đại, được xem là vị thần bảo trợ cho thành Byzantium từ khi mới được thành lập và cũng giống như vị vua sáng lập thành Byzantium trong huyền thoại là Byzas, Hecate cũng có xuất thân từ xứ Thracia, thuộc vùng Tiểu Á. Vị nữ thần này vốn là một vị nữ thần của âm giới và thường được miêu tả là đang cầm trên tay những ngọn đuốc và lang thang vào ban đêm cùng những linh hồn từ địa ngục. Tuy nhiên chỉ có loài chó là thấy được bà và nếu những con chó hú hay sủa vào ban đêm, có nghĩa là Hecate đang tới.

Bà vốn thường được gắn liền với các giao lộ, loài chóma thuật, tà thuật, phép phù thủyma quỷ, thuật gọi hồn. Trong những thời đại sau này, Hecate được “du nhập” vào thần thoại Hy Lạp và thường được thể hiện dưới dạng một bộ 3 nữ thần và đồng nhất với nữ thần Mặt trăng Artemis, cùng được thể hiện qua biểu tượng trăng lưỡi liềm.

Some Byzantine coins of the 1st century BCE and later show the head of Artemis with bow and quiver, and feature a crescent with what appears to be a six-rayed star on the reverse.

Khi thành phố đổi tên thành Constantinople và cải đạo theo Thiên Chúa giáo vào năm 330, trăng lưỡi liềm trở thành biểu tượng khác của sự trong trắng là Đức Mẹ Đồng Trinh Maria.

3. Trở thành biểu tượng của đế chế 

Vào thời kỳ Đế quốc Ottoman, biểu tượng trăng lưỡi liềm một lần nữa đóng một vai trò quan trọng.

osman-gazi-
Sultan Osman I (wikipedia.org)

Tên gọi Ottoman có nguồn gốc từ sultan Osman I, người đã khai sáng đế chế Hồi giáo Ottoman hùng mạnh vào năm 1299 với cương thổ trải dài từ Trung Đông đến một số quốc gia Đông Âu ngày nay. Trong khi các vương quốc khác của người Thổ Nhĩ Kỳ còn phải bận tâm với các mâu thuẫn nội bộ, Osman đã có thể mở rộng biên giới của khu định cư Ottoman về phía rìa của Đế quốc Byzantine. Danh tiếng của ông cũng được đánh bóng trong câu chuyện thời Trung đại của người Thổ Nhĩ Kỳ, được biết dưới tên gọi ‘Giấc mơ của Osman’.

Zonaro_GatesofConst
Mehmed II tiến vào Constantinople (pinterest.com)

Theo truyền thuyết, một đêm nọ Osman I đã nằm chiêm bao thấy một vầng trăng lưỡi liềm đi qua bầu trời từ Đông sang Tây chiếu sáng khắp trần gian. Cho rằng đây là điềm lành báo rằng đế quốc do ông tạo dựng sẽ trở thành một đế chế vĩ đại, ông bèn dùng trăng lưỡi liềm làm biểu tượng của đế quốc Ottoman, đồng thời cũng mang biểu tượng này chế định làm quốc kỳ của vương quốc.

In accounting for the crescent and star symbol, the Ottomans sometimes referred to a legendary dream of the eponymous founder of the Ottoman house, Osman I, in which he is reported to have seen a moon rising from the breast of a qadi whose daughter he sought to marry. “When full, it descended into his own breast. Then from his loins there sprang a tree, which as it grew came to cover the whole world with the shadow of its green and beautiful branches.” Beneath it Osman saw the world spread out before him, surmounted by the crescent.[4]

Đến năm 1453, Sultan Mehmed II cuối cùng cũng chinh phục được thành Constantinople, sát nhập châu Âu cùng nhiều vùng của châu Á vào Đế quốc Ottoman. Mehmed II còn cải tiến sức mạnh quân sự bằng cách trang bị thêm súng cầm tay và các loại súng lớn, tạo hệ thống quản lý cho thể chế của 1 nhà nước Ottoman phát triển. Trăng lưỡi liềm trở thành biểu tượng cho Đế chế Thổ Nhĩ Kỳ, cùng đội quân xâm lược của Đế chế Ottoman đi chinh phục khắp thế giới. Ở thời kỳ đỉnh cao, Đế chế Ottoman trải dài trên 3 châu lục và gồm nhiều nền văn hóa, tôn giáo, ngôn ngữ.

Ottoman_flag
Quốc kỳ đế quốc Ottoman (wikipedia.org)

Ngôi sao 5 cánh được thêm vào từ thời Sultan Selim III năm 1793, ngôi sao 5 cánh được xác lập vào thời kỳ cải cách Tanzimat vào năm 1844 và có tài liệu cho rằng đó là hình ảnh biểu thị sự kết hợp giữa Mặt trăng và sao Kim, thời điểm mà người Babylon Hồi giáo tin rằng họ đã hiểu được những thông điệp mà các thánh thần truyền tới họ.

It has been suggested that the star-and-crescent used in Ottoman flags of the 19th century had been adopted from the Byzantines. Franz Babinger (1992) suggests this possibility, noting that the crescent alone has a much older tradition also with Turkic tribes in the interior of Asia.[8] The crescent and star is found on the coinage of Byzantium since the 4th century BC[9] and was depicted on Byzantine Empire’s coins and shields of Christian warrior saints till the 13th century.[10] Parsons (2007) notes that the star and crescent was not a widespread motive on the coinage of Byzantium at the time of the Ottoman conquest.[11] Turkish historians tend to stress the antiquity of the crescent (not star-and-crescent) symbol among the early Turkic states in Asia.[12]

Thật ra, biểu tượng này không liên quan gì đến đạo Hồi mà nó có nguồn gốc từ rất xa xưa, từ thời người Thổ Seljuk cổ đại ở vùng Trung Á. Họ đã bắt đầu thờ phụng vị thần Bầu trời tối cao Tengri và các vị thần mặt trời, mặt trăng khi họ còn du mục trên lưng ngựa qua các vùng Trung Á, Tây Á và Serbia. Trăng lưỡi liềm tượng trưng cho thần mặt Trăng Ay Ata còn ngôi sao tượng trưng cho thần Mặt trời Gun Ana. Những đồng xu được tìm thấy ở các nước Kyrgyzstan và Uzbekistan có niên đại vào năm 576-600 là bằng chứng cho thấy người Thổ Nhĩ Kỳ cổ đại đã sử dụng biểu tượng này rất lâu từ trước khi đạo Hồi xuất hiện.

Vầng trăng lưỡi liềm và ngôi sao trên quốc kỳ ngày nay của Thổ Nhĩ Kỳ mang ý nghĩa là đất nước này kế thừa các truyền thốngsức mạnh của Đế quốc Ottoman thuở xưa. Một số quốc gia theo đạo Hồi khác cũng sử dụng hình ảnh mặt trăng lưỡi liềm và ngôi sao làm biểu tượng quốc gia của mình:

Seal_of_Mauritania
Mauritania (wikipedia.org)
Libya_PM_logo
Libya (wikipedia.org)
State_emblem_of_Pakistan.jpg
Pakistan (wikipedia.org)
Coat_of_arms_of_Maldives.jpg
Maldives (wikipedia.org)

2. Biểu tượng của Hồi giáo?

Flags_panel_1
Quốc kỳ một số quốc gia Hồi giáo (easyfreeclipart.com)

Mặt trăng lưỡi liềm và ngôi sao 5 cánh thường xuất hiện trên quốc kỳ của các quốc gia Hồi giáo nên nhiều người tin rằng đây là biểu tượng của đạo Hồi.

Trong thực tế, các cộng đồng Hồi giáo nguyên thủy từ thời Nhà tiên tri Muhammad đã không sử dụng bất kỳ một biểu tượng nào. Các đội quân Hồi giáo chỉ sử dụng các lá cờ màu trơn (đen, trắng hoặc xanh lá) với mục đích đơn giản là để phân biệt. Biểu tượng trăng lưỡi liềm và ngôi sao chỉ xuất hiện sau này vào thời đế quốc Ottoman, chứ biểu tượng này không phải là của đạo Hồi. Việc dựng một biểu tượng sẽ làm cho người Hồi dễ đi vào tội lỗi thờ cúng hình tượng cho nên điều này là tuyệt đối phải tránh. Đa số người Hồi giáo ý thức được việc này, họ phản đối việc dùng biểu tượng.

Tuy nhiên, trong hàng trăm năm, Đế chế Ottoman đã thống trị thế giới Hồi giáo và qua hàng thế kỷ chiến đấu với cây Thánh giá của Thiên chúa giáo, biểu tượng trăng lưỡi liềm đã trở nên gắn liền với đạo Hồi và xuất hiện rất nhiều trên quốc kỳ của các quốc gia theo đạo Hồi để đối lập với biểu tượng chữ thập của các nước Thiên Chúa giáo. Trăng lưỡi liềm và ngôi sao tượng trưng cho quyền năng tối cao của các bậc thánh thần, sự tốt lànhhạnh phúc.

hattin
Các đội quân Hồi giáo thuở xưa (bên trái) (pinterest.co.uk)

Nguồn:

http://en.wikipedia.org/wiki/Star_and_crescent

http://islam.about.com/od/history/a/crescent_moon.htm

Douglas Howard. (2001). The History of Turkey. Greenwood Publishing Group

Sharon R. Steadman & Gregory McMahon. (2011). The Oxford Handbook of Ancient Anatolia: (10,000–323 BC). Oxford: Đại học Oxford

Dogan Gürpinar. (2013). Ottoman/Turkish Visions of the Nation, 1860-1950. Springer

Vasiliki Limberis. (1994). Divine Heiress. Routledge

Michael Jordan. (1993). Encyclopedia of gods: Over 2,500 deities of the world. New York: Facts On File.

Walter Burkert. (1987). Greek Religion: Archaic and Classical. Oxford: Blackwell

 

 

 

 

Advertisements

11 thoughts on “Thổ Nhĩ Kỳ: Mặt trăng lưỡi liềm

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s