Ai Cập: Đại bàng vàng Saladin

Con chim đại bàng vàng tại Ai Cập tượng trưng cho chiến binh bất tử Saladin, một trong những sultan Hồi giáo vĩ đại nhất Thế giới. Nhưng có lẽ nó còn có ý nghĩa nhiều hơn thế nữa trong thời Ai Cập cổ đại, một trong những cái nôi của văn minh nhân loại.

vi-tri-ai-cap
Vị trí Ai Cập (maphill.com)

1. Lịch sử Ai Cập

Trong số các quốc gia hiện đại, Ai Cập có lịch sử vào hàng lâu đời nhất. Ai Cập cổ đại được nhận định là một trong những cái nôi văn minh của nhân loại, phát triển vào năm 3150 TCN với pharaoh đầu tiên là Menes của triều Narmer, kéo dài cho đến khi bị Đế chế Achaemenid của Ba Tư chinh phục vào thế kỷ thứ 6 TCN. Ai Cập từng là một trong những nền văn minh Cổ đại lớn nhất của của nhân loại với một hệ thống chữ viết, kiến trúctriết học cực kỳ đồ sộ. Kim tự tháp Giza là kỳ quan duy nhất của Thế giới cổ đại vẫn còn đến ngày nay.

Giza-pyramid
Kim tự tháp Giza (nationalgeographic.com)

Khoảng năm 1279 TCN, Ramesses II Đại đế lên ngôi pharaoh, ông được ghi nhận là vị pharaoh vĩ đại, quyền lực và được ca tụng nhiều nhất trong lịch sử Ai Cập cổ. Những người thừa kế ông, cũng như những người Ai Cập sau này gọi ông là “Ông tổ vĩ đại” và xem ông như người cha của quốc gia.

Ramesses-II
Pharaoh Ramesses II (trong game Civilization V)

Năm 332, Alexander Đại đế chinh phục và tiếp quản Ai Cập, lập ra Ai Cập thuộc Hy Lạp. Nữ hoàng Cleopatra là người Hy Lạp cuối cùng cai trị ở Ai Cập. Cái chết của bà chấm dứt nền độc lập của Ai Cập và thuộc về đế chế La Mã, từ năm 30 TCN đến năm 641.

cleopatra
Nữ hoàng Cleopatra (worldhistory.us)
Muhammad-Ali
Muhammad Ali Pasha, ‘Người sáng lập ra nước Ai Cập hiện đại’ (wikipedia.org)

Sau khi Hồi giáo chinh phục Ai Cập, đất nước trở thành một phần của rất nhiều những triều đại Hồi giáo. Năm 1517, Ai Cập bị sáp nhập vào Đế chế Ottoman. Năm 1882, Ai Cập lại bị Đế quốc Anh chiếm đóng sau Chiến tranh Anh-Ai Cập. Sau Thế chiến ICách mạng Ai Cập năm 1919, Vương quốc Ai Cập độc lập chính thức ra đời dưới sự cai trị của nhà Muhammad Ali. Nhà nước Cộng hòa Ai Cập hiện đại được thành lập vào năm 1953 với việc Anh rút hoàn toàn lực lượng ra khỏi Kênh đào Suez năm 1956, đây là lần đầu tiên sau 2300 năm, Ai Cập hoàn toàn độc lập và cai trị bởi chính người Ai Cập bản địa.

Biểu tượng trung tâm của quốc kỳquốc huy của Ai Cập là một con đại bàng vàng ngẩng đầu đứng thẳng tượng trưng cho sự dũng cảm và thắng lợi, được gọi là ‘con đại bàng của Saladin‘, theo tên của vị sultan lừng lẫy Saladin. Tuy nhiên hình ảnh chim đại bàng vàng thật ra đã gắn bó với người dân Ai Cập từ trước đó rất lâu, về tận những năm tháng của nền văn minh Ai Cập cổ đại.

quoc-huy-ai-cap
Quốc huy Ai Cập (wikipedia.org)

2. Thần Mặt trời Ra

Người Ai Cập cổ đại tôn sùng rất nhiều vị thần mà tối cao là 9 vị thần Ennead vĩ đại, trong đó đứng đầu là thần Mặt trời Ra – Atum (cũng giống như 12 vị thần trên đỉnh Olympus và thần ZeusHy Lạp). Ý nghĩa của cái tên “Ra” chưa hoàn toàn chắc chắn, nhưng nhiều người nghĩ nếu nó không mang nghĩa là mặt trời thì nó có thể mang một số nghĩa liên quan tới ‘sức mạnh sáng tạo‘ hoặc ‘người sáng tạo‘.

ra
Thần Ra (trong tựa game Smite)
Re-Horakhty
Ra-Horakhty (wikipedia.org)
220px-atum
Ra – Atum (wikipedia.org)

Vào các triều đại Ai Cập sau này, Ra được đồng nhất với thần Horus để tạo thành thần Ra-Horakhty (“Ra, thần Horus của 2 chân trời“), với một cái đầu của chim đại bàng. Đối với người Ai Cập, mặt trời đại diện cho ánh sáng, sự ấm áp, và tăng trưởng. Điều này làm cho vị thần mặt trời có vai trò rất quan trọng vì ông được xem là người cai trị của tất cả những gì ông đã tạo ra, bao gồm bầu trời, mặt đất và địa ngục. Ra được xem là thần cai trị và bảo vệ Ai Cập cổ đại khỏi bóng tối của các ác thần nên nơi đây hàng ngàn năm rất yên bình và thịnh vượng. Ra là vị thần đầu tiên, người sáng tạo ra các thần khác và luôn là vị thần quan trọng nhất của Ai Cập cổ đại. Ngoài ra, chính loài người cũng được sáng tạo ra từ những giọt nước mắtmồ hôi của Ra, vì thế mà người Ai Cập tự gọi họ là “Gia súc của Ra“.

Khepri
Ra – Khepri (wikipedia.org)
Khnum
Ra – Khum (wikipedia.org)

Người Ai cập tin rằng vào mỗi ngày thần Ra lại được tái sinh. Vào buổi sáng, sau khi tắm và ăn điểm tâm, Ra bắt đầu cuộc hành trình đi ngang bầu trời với hình dạng một người đàn ông có đầu của Bọ hung (Khepri) đẩy con thuyền mặt trời Mandjet lên vào buổi sáng sớm. Khi Ra du hành trên con thuyền mặt trời của mình, ông đi cùng với các vị thần khác nhau bao gồm Thần Sia (nhận thức) và Hu (mệnh lệnh) cũng như Heka (sức mạnh ma thuật). Thần Ra du hành vào Duat, thế giới âm ty của người Ai Cập cổ đại và con thuyền của buổi tối Mesektet sẽ chở ông xuyên qua thế giới Âm ty và quay trở lại phía Đông để chuẩn bị cho sự tái sinh của mình. Apep, con rắn khổng lồ của sự hỗn mang, cố gắng ngăn chặn cuộc hành trình của con thuyền mỗi đêm bằng cách nuốt chiếc thuyền vào bụng hoặc làm chiếc thuyền dừng lại bằng một cái nhìn gây thôi miên. Vào buổi tối, người Ai Cập tin rằng thần Ra dưới hình hài của Atum hoặc dưới hình dạng của một con cừu đực (Khnum).

3. Tín ngưỡng thờ thần Ra

obelisk
Cột obelisk tại thành phố Heliopolis (.obelisks.org)

Những huyền thoại của thần Ra đồng nhất hiện tượng Mặt trời mọc mỗi sáng với sự hồi sinh của ông. Ban đầu, trung tâm thờ phụng chính của Ra là thành phố Heliopolis (thành phố mặt trời), thuộc vùng ngoại ô Ayn Shams, thủ đô Cairo ngày nay. Tín ngưỡng bản địa thờ thần Ra bắt đầu phát triển vào vương triều thứ 2, xác định ông là vị thần của Mặt trời.Vào thời vương triều thứ 4, các Pharaoh đã tự xưng mình là “con của thần Ra” không phải chỉ vì thần này rất được kính nể mà còn vì người ta nói rằng thần đã lập lại trật tự từ sự hỗn loạn.

 

Bắt đầu vào Vương triều thứ 5, tín ngưỡng thờ phụng thần Ra phát triển và lan rộng mạnh mẽ, Ra trở thành vị thần tối cao của các vị thần, được miêu tả là ánh nắng mặt trời vào buổi trưa và là vị thần bảo hộ của vương quốc. Các Pharaoh đã dành rất nhiều tiền của để cho xây dựng các kim tự tháp, cột tưởng niệm (obelisk) và đền thờ mặt trời dành cho thần Ra. Các bản chữ khắc trong kim tự tháp bắt đầu xuất hiện, thể hiện vai trò to lớn của Ra trong hành trình băng qua thế giới âm ty Duat của các Pharaoh sau khi chết.

Vào thời kỳ Tân Vương quốc, tín ngưỡng thờ thần Ra trở nên phức tạp và rộng mở hơn. Những bức tường trong các lăng mộ khắc những văn bản cực kỳ chi tiết về hành trình của Ra băng qua âm phủ. Ra được xem là vị thần bảo hộ, mang những lời cầu nguyện và chúc phúc của những người sống dành cho người chết trên chiếc thuyền mặt trời để vượt qua con rắn Apep, mang họ hồi sinh trở lại. Sự trỗi dậy của Kitô giáo tại Đế chế La Mã cuối cùng đã đặt một dấu chấm hết cho tín ngưỡng thờ Ra tại Ai Cập.

7fd7c29f23c525473f12389a2c5166a0
Đền thờ mặt trời Abu Simbel, Thượng Ai Cập ngày nay (awesomestories.com)

4. Hình tượng đại bàng vàng

dai-bang-vang
Đại bàng vàng (pinterest.com)

Hình tượng nguyên mẫu của vị thần Ra tối cao là một loài chim phân bố rộng rãi ở Ai Cập với dáng vẻ uy nghiêmdũng mãnh: chim đại bàng vàng, một trong những loài chim săn mồi nổi tiếng về tính can đảm săn mồi ở Bắc bán cầu. Chúng thường có màu nâu sẫm, với bộ lông nâu vàng nhẹ trên đầu và cổ.

Nếu như sư tử là vua của mặt đất thì đại bàng vàng xứng đáng với cái tên ‘bá vương bầu trời‘. Với sải cánh lên đến 2.7m, sức mạnh của bộ móng vuốt đáng sợ và tốc độ bay cực nhanh (tốc độ bổ nhào từ trên không có thể lên tới 250 km/h), bất kỳ một loài vật nào đều có khả năng thành bữa ăn của loài chim này. Thức ăn của đại bàng vàng thường là các loài động vật có vú như cừu, thỏ, sóc thậm chí cả chó sói và cáo. Sau khi dùng móng vuốt chắc khỏe của mình để cắp con mồi lên, chúng sẽ thả con mồi xuống vách đá cho tới chết và chậm rãi thưởng thức con mồi. Còn nếu không có vách đá thì chúng sẽ dùng chính sức của mình để siết chặt con mồi. Chúng cũng ăn xác thối và các loài bò sát nếu con mồi sống khan hiếm.

dai-bang-vang
Đại bàng vàng bắt mồi (pinterest.com)

5. Chiến binh bất tử Saladin

Đối với người Do thái Kitô giáo thì Jerusalemthánh địa duy nhất của họ. Đối với người Hồi giáo thì thánh địa quan trọng nhất là Mecca (thủ đô của nước Ả Rập Saudi). Thánh địa thứ 2 là Medina, một thành phố cách thủ đô Mecca 250 dặm về phía Bắc. Và Jerusalem là thánh địa thứ 3 của Hồi giáo vì tương truyền rằng nhà tiên tri Muhammad đã lên trời từ thành phố này. Quân Thập tự của Vatican chiếm Jerusalem trong cuộc Thập tự chinh thứ nhất năm 1096 là một kỷ niệm ô nhục và đau đớn cho thế giới Hồi giáo. Người Hồi giáo đã phải nuốt hận chịu đựng trong gần một thế kỷ mới có cơ hội phục thù. Nguyên nhân của cơ hội phục thù là sự xuất hiện của một nhân vật lừng danh thế giới, vị tướng bách chiến bách thắng Saladin.

Jerusalem
Cuộc thập tự chinh thứ nhất (wikipedia.org)
5559798_orig.jpg
Chân dung Saladin (phim King of Heaven, năm 2005)

Saladin sinh ra tại Iraq và là một người xuất thân từ dòng Kurd theo giáo phái Sunni của đạo Hồi. Tên ông theo nghĩa đen là ‘Chính nghĩa của đức tin‘. Ông thành lập vương triều Ayyubid, thống nhất Ai Cập, Syria và Lưỡng Hà (Iraq) và trở thành Hồi vương (sultan) . Ông nổi tiếng là một vị minh quân, một chiến binh dũng cảm, trọng danh dự và sự công bằng. Sự khoan dung, độ lượngnghĩa hiệp của Saladin thậm chí còn được nhắc đến nhiều lần trong các tài liệu lịch sử của các học giả Thiên chúa giáo và ông đã nhận được sự kính trọng của rất nhiều tướng lĩnh và lãnh đạo quân sự của quân Thập tự chinh, trong đó có cả vua Richard I của Anh.

629174bdbe04d1d8d453438a240e41f4--knights-templar-crusaders
Saladin (pinterest.com)

Nói cách khác, dù là địch thủ đáng sợ của quân Thập tự, Ṣaladin không phải là kẻ kinh dị trong thế giới Thiên chúa giáo phương Tây mà là một biểu tượng trứ danh của sự nghĩa hiệp. Nhân vật Saladin đã trở thành một nhân vật huyền thoại của người Hồi giáo trong nhiều tác phẩm văn chương của các nước châu Âu thời đó. Dưới sự lãnh đạo của ông, quân Hồi đã tái chiếm Jerusalem sau trận Hattin vào năm 1187, toàn thế giới Hồi giáo Ả Rập vui mừng vì thánh địa thứ ba đã được tái chiếm và danh dự của Hồi giáo đã được phục hồi.

saladin
Saladin tái chiếm Jerusalem năm 1187 (arabi21.com)

6. Con đại bàng của Saladin

eagle-of-saladin
Bản tái dựng biểu tượng “Đại bàng Saladin” tại Cairo (wikipedia.org)

Các nhà khảo cổ học là những người đầu tiên cho rằng đại bàng là biểu tượng của Saladin. Biểu tượng một con đại bàng đã được tìm thấy trên bức tường phía Tây của thủ đô Cairo (được xây dựng bởi Saladin), và nhiều người đã cho rằng đây là biểu tượng cá nhân của Saladin.

Mặc dù vương triều Hồi giáo Ayyubid mà Saladin thành lập chỉ tồn tại 57 năm sau khi ông mất, nhưng di sản của ông trong thế giới Ả Rập vẫn tiếp tục tồn tại tới ngày nay. Vinh quang và sự thống nhất tương đối của thế giới Ả Rập dưới thời Saladin được xem như là một hình tượng hoàn hảo cho sự thống nhất mới mà những người Ả Rập tìm kiếm. Vì lý do này, con đại bàng của Saladin trở thành biểu tượng của Cách mạng Ai Cập, biểu tượng của bản sắc Ai Cập, và sau đó được sử dụng ở nhiều chính phủ Ả Rập khác:

quoc-huy-iraq
Quốc huy Iraq (wikipedia.org)
quoc-huy-palestine
Huy hiệu Palestine (wikipedia.org)
quoc-huy-Yemen
Quốc huy Yemen (wikipedia.org)
quoc-huy-jordan
Quốc huy Jordan (wikipedia.org)

Nguồn tham khảo:

Anne-Marie Eddé. (2011). “Saladin” trans. Jean Marie Todd Harvard University Press

George Hart. (1986). A Dictionary of Egyptian Gods and Goddesses. London, England: Routledge & Kegan Paul Inc.

Jean Chevailier & Alain Gheerbrant. (2002). Từ điển biểu tượng văn hóa thế giới. Đà Nẵng: Đà Nẵng.

Jeff Watson. (2010). The Golden Eagle. A&C Black.

Michael Jordan. (1993). Encyclopedia of gods: Over 2,500 deities of the world. New York: Facts On File.

Rachel Storm. (2003). Huyền thoại phương Đông. Hà Nội: Mỹ Thuật.

Trường Thịnh, Vân Anh, Thúy Hoàng, Phương Trúc & nhóm cộng tác. (2007). Bách khoa toàn thư lịch sử thê giới. TP. Hồ Chí Minh: Từ điển bách khoa

Saladin, chiến binh bất tử của thế giới Hồi giáo – http://soha.vn/kham-pha/saladin-chien-binh-bat-tu-cua-the-gioi-hoi-giao-20151203145756261.htm

Xem cách săn mồi “bá đạo” của các loài chim – http://kenh14.vn/kham-pha/xem-cach-san-moi-ba-dao-cua-cac-loai-chim-2013050510440739.chn

https://vi.wikipedia.org/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp

 

12 thoughts on “Ai Cập: Đại bàng vàng Saladin

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s