Peru: Lạc đà Vicuña

Những dãy núi cao chót vót tại Nam Mỹ đã sản sinh ra một loài vật vô cùng xinh xắn, khoác trên mình bộ lông được mệnh danh là ‘bộ lông cừu vàng’ của dãy Andes, loại vải xa xỉ và quý hiếm nhất thế giới.

physical-location-map-of-peru.jpg
Vị trí của Peru (maphill.com)

1. Lịch sử Peru 

Lãnh thổ Peru là quê hương của nhiều nền văn hóa cổ đại, trải dài từ văn minh Norte Chico- một trong các nền văn minh cổ xưa nhất trên thế giới đến Đế quốc Inca hùng mạnh vào thế kỷ 15. Dưới thời trị vì của Pachacuti, vương quốc Cusco nhỏ bé đã trở mình thành Đế chế Inca rộng lớn. Pachacuti đã bắt đầu một thời kỳ chinh phục các lãnh thổ khác kéo dài trong 3 thế hệ, mở rộng Đế chế Inca đến gần toàn bộ phía Tây của Nam Mỹ và xây dựng thành phố trên núi Machu Picchu. 

Pachacuti_(Civ5).jpg
Pachacuti (civilization.wikia.com)
1200px-Portrait_of_Francisco_Pizarro.jpg
Francisco Pizarro (wikipedia.org)

Tháng 12/1532, một toán conquistador dưới quyền chỉ huy của Francisco Pizarro đánh bại và bắt giữ Hoàng đế Inca Atahualpa. 10 năm sau, Vương quốc Tây Ban Nha thiết lập Phó vương quốc Peru để quản lý hầu hết các thuộc địa tại Nam Mỹ của họ.

Vào đầu thế kỷ 19, trong khi hầu hết Nam Mỹ bị cuốn vào các cuộc chiến giành độc lập, thì Peru vẫn là một thành trì của những người bảo hoàng. Peru chỉ giành được độc lập vào năm 1824 sau khi bị chiếm đóng do chiến dịch quân sự của lãnh tụ José de San Martín của Argentina và Simón Bolívar của Venezuela

a12.jpg
José de San Martín và Simón Bolívar, 2 lãnh tụ giải phóng Nam Mỹ khỏi thực dân Tây Ban Nha (wikipedia.org)

Biểu tượng quốc gia của Peru được thể hiện tại vị trí danh dự trên quốc huy của nước này, là loài động vật quốc gia và vô cùng quý giá đối với đất nước này, đó là loài lạc đà Vicuña.

quoc-huy-peru
Quốc huy Peru (wikipedia.org)

2. Lạc đà Vicuña 

Trên các dãy núi cao tại Nam Mỹ có 4 loài lạc đà không có bướu là Vicuña, Guanaco, Ilama và Alpaca sinh sống, trong đó 2 loài đầu tiên là sống trong môi trường hoang dã, còn 2 loài sau đã được con người thuần hóa.

lac-da-nam-my
4 loài lạc đà Nam Mỹ (daspetravel.com)

Vicuña là loài có thân hình nhỏ nhất trong số 4 loài với trọng lượng chỉ chừng 50kg và cao khoảng 90m, trông rất rất mảnh khảnh và duyên dáng. Chúng là loài động vật ăn cỏ rất nhút nhát, cộng với thính giác cực nhạy, rất dễ phát hiện ra những kẻ cố xâm nhập lãnh địa của chúng và vì vậy con người từ xưa đến nay không thể nào thuần hóa được chúng. Đa số những con Vicuña trong đàn là những con cái và chỉ có duy nhất một con đực đầu đàn, tương tự như tổ chức bầy đàn của loài sư tử tại châu Phi. Với thân hình mảnh dẻ, đôi mắt to tròn ngây thơ và cái miệng chúm chím xinh xắn, trông chúng y hệt như một cô tiểu thư xinh đẹp, quý phái vậy.

Lạc đà vicuña (businessoffashion.com)
Cô tiểu thư duyên dáng của dãy Andes (zegnagroup.com)

Tuy là loài lạc đà nhỏ nhất nhưng vicuña lại sống ở những nơi cao nhất. Môi trường sống chủ yếu của chúng là những vùng đài nguyên núi cao lên tới 4800m so với mặt nước biển của dãy Andes, thuộc lãnh thổ của Đế quốc Inca khi xưa cũng như quốc gia Peru ngày nay. Ở độ cao này, chỉ có một số loài cỏ khô, dai và kém dinh dưỡng có thể mọc được, là thức ăn chính của vicuña. Chúng bổ sung khoáng chất bằng cách liếm các loại đá vôi giàu hàm lượng muối và thậm chí là còn uống cả nước muối. Không khí ở độ cao này vô cùng loãng và có thể gây chết người nếu không thích nghi kịp. Loài vicuña có hàm lượng hồng cầu trong máu rất cao (14 triệu trên mỗi milimet khối máu), cao gấp 3 so với một người bình thường (khoảng 5 triệu trên mỗi milimet khối máu), giúp chúng có thể tận dụng được lượng oxy ít ỏi trong không khí.

Những dãy núi Andes cao chót vót (wikipedia.org)

Nhiệt độ cũng là một yếu tố vô cùng khắc nghiệt tại nơi đây. Ban ngày thì các tia nắng mặt trời có thể chiếu xuyên qua lớp khí quyển mỏng khiến cho nhiệt độ tương đối ấm áp, tuy nhiên, vào ban đêm, nhiệt độ lại rơi xuống ngưỡng đóng băng. Bộ lông dày và mềm mại của vicuña chính là một sự thích nghi tuyệt vời với môi trường khắc nghiệt này, nó có khả năng giữ những lớp không khí ấm áp gần cơ thể, giúp chống chọi với nhiệt độ vào ban đêm. Vicuña có bộ lông trên lưng màu vàng nâu dài và mịn màng như lông cừu, còn phần lông trên cổ và ngực thì lại có màu trắng và khá dài. Chính bộ lông đặc biệt này đã khiến loài vicuña trở nên vô cùng nổi tiếng trên thế giới.

3. Sợi tơ của Chúa Trời

Bộ lông của lạc đà vicuña vô cùng quý giá, là chất liệu hoàn mỹ nhất để dệt nên loại vải hoàn mỹ nhất mà con người từng được biết đến, được mệnh danh là “bộ lông cừu vàng” của dãy Andes, loại “sợi tơ của Chúa Trời”.

Lông lạc đà vicuña (sg.asiatatler.com)

Như chúng ta đã biết, hầu hết các loại sản phẩm dệt may làm từ len đều có tính chất tích điện, nhưng len làm từ lông vicuña thì lại không. Lông vicuña gồm rất nhiều sợi lông tơ mềm và xốp mỗi sợi tơ chỉ dày từ 12-14 micron, trong khi sợi lông cừu thì đến tận 25 micron. Trong ngành công nghiệp dệt may, sợi tự nhiên càng mỏng bao nhiêu thì lại càng giá trị bấy nhiêu. Lông vicuña lại mọc rất chậm, trung bình mỗi năm một con vicuña chỉ cho ra khoảng nửa kilogram lông và cần đến tận 35 con mới đủ cung cấp len để may một chiếc áo. Vì thế mà người Peru chỉ xén lông vicuña mỗi 3 năm, giá trị của nó lại càng quý hiếm.

Xén lông vicuña không chỉ là một hoạt động bình thường mà phải diễn ra trong một nghi lễ phức tạp được gọi là Chaccu, có từ thời nền văn minh Inca. Người ta sẽ dùng một sợi dây dài với những miếng vải đầy màu sắc kết nối thành một vòng tròn có đường kính hàng trăm mét chung quanh đàn lạc đà. Trong 2 giờ đồng hồ, người ta sẽ đi bộ chậm rãi tiến về bầy lạc đà. Khi vòng tròn này thu hẹp, đàn lạc đà sẽ dần bị tập trung lại để thực hiện nghi lễ xén lông. Chúng được tỉa lấy lông và ngay lập tức được thả ra. Tính nhân đạo của nghi lễ này là đàn lạc đà sẽ không bị hoảng loạn và việc thu hoạch lông không làm tổn hại bất kỳ sinh vật nào. Ngày nay, lễ hội Chau vẫn được diễn ra vào ngày 24/6 mỗi 3 năm để lấy lông vicuña và thu hút rất nhiều du khách hiếu kỳ đến Peru.

Nghi lễ Chucca (kuodatravel.com)
Hoàng đế Inca Tupac Yupanqui XI (wikipedia.org)

Người Inca đã vô cùng trân quý và tôn sùng lạc đà vicuña vì giá trị bộ lông của chúng. Trong một truyền thuyết, vicuña được xem là hóa thân của một thiếu nữ xinh đẹp, người đã nhận được một chiếc áo choàng làm hoàn toàn từ vàng ròng như một món quà cưới sau khi chấp thuận làm vợ một vị vua già nua, xấu xí. Chỉ có những thành viên mang trong mình dòng máu hoàng gia mới có đặc quyền được khoác lên mình những bộ trang phục làm từ sợi vicuña. Người Inca đã ra sức bảo vệ loài vật này và nghiêm cấm mọi hành vi săn giết chúng. Tuy nhiên, khi người Tây Ban Nha đến đây vào năm 1532, hàng triệu con vicuña đã bị những kẻ xâm lược điên cuồng săn lùng vì thèm khát bộ lông của chúng. Đến thế kỷ 20, chúng đã bị đẩy đến bờ vực của sự tuyệt chủng.

Người Tây Ban Nha xâm lược đế quốc Inca (pinterest.com)

Không muốn mất đi biểu tượng quốc gia của mình, vào năm 1967, chính phủ Peru đã quyết định biến khu đất rộng hơn 6.474 ha tại Lucanas trở thành Khu bảo tồn quốc gia Pampa Galeras, vườn bảo tồn loài vicuña đầu tiên trên thế giới. Đến năm 1975, họ tiếp tục ban hành một lệnh cấm buôn bán các sản phẩm lông vicuña ra nước ngoài và đã thành công trong việc phục hồi số lượng vicuña tại Nam Mỹ. Ngày nay, nhiệm vụ bảo vệ và bảo tồn loài lạc đà quý giá này là nhiệm vụ tầm cỡ quốc gia của cả Nhà nước lẫn người dân Peru. Những người nông dân sống tại các khu vực hoang vắng, gần đồi núi được chính phủ Peru giao nhiệm vụ bảo vệ vicuña có thể lấy lông của chúng đem bán và thu lợi nhuận. Một kilogram lông chưa qua xử lý trên thị trường có giá đến 450USD, vicuña trở thành nguồn thu nhập chính của người nông dân và vì vậy họ rất quyết liệt chống chọi với bọn săn trộm. Nhờ vào những nỗ lực bảo tồn của chính phủ và người dân Peru, ngày nay những nàng vicuña lại có thể tiếp tục tung tăng trên những vùng đài nguyên cao ngất của dãy Andes

Vicuña tại khu bảo tồn quốc gia Pampa Galeras (machupicchutravelagency.com)
Trang phục làm từ vải vicuña (alpacacollections.de)

Len làm từ lông vicuña cực kỳ mềm mại và ấm áp nhưng cũng rất bền và chắc. Nó được dùng để may các loại quần áo giữ ấm như vớ, áo khoác, áo len, khăn choàng và cả một bộ vest. Vô số những lỗ khí li ti cho phép không khí ùa vào tràn đầy bên trong sợi vải, tạo thành một lớp cách nhiệt kỳ diệu nhưng lại rất nhẹ nhàng và mềm mại.

Hơn nữa, vì rất nhạy cảm với hóa chất mà len vicuña thường không được nhuộm mà giữ lấy màu vàng nâu tự nhiên vô cùng sang trọng và quý phái chỉ dành cho giới siêu giàu! Giá của một mét vải len vicuña có giá khoảng từ 2.000 đến 3.000 USD, tức là ít nhất khoảng 500 triệu đồng và một bộ suit có giá không dưới 50.000 USD! Vì sự quý hiếm và xa xỉ của nó mà chỉ có một số thương hiệu thời trang cao cấp nhất của Ý mới có quyền được sản xuất những sản phẩm quần áo từ vải vicuña với sự kiểm soát vô cùng nghiêm ngặt như Loro Piana và Zegna Agnona. Tuy nhiên, luật pháp những năm gần đây đã đi đến việc cấm hoàn toàn các sản phẩm thời trang có nguồn gốc từ động vật hoang dã Chính thiên nhiên khắc nghiệt tại Peru đã sản sinh ra loại sợi tự nhiên đắt đỏ và quý giá nhất thế giới.

Loại vải xa xỉ nhất thế giới (alpacacollections.com)

Tài liệu tham khảo:

Acebes, P., Wheeler, J., Baldo, J., Tuppia, P., Lichtenstein, G., Hoces, D. & Franklin, W. L. (2018). “Vicugna vicugna”. IUCN Red List of Threatened Species. 

Coggins, D. (2013). “Why Does a Vicuña Jacket Cost $21,000?”. The Wall Street Journal.

Schuhmacher, E. (1968). The last of the wild: on the track of rare animals. Collins

The rarest fabric on Earth. (2018). http://www.bbc.com/travel/gallery/20180917-the-rarest-fabric-on-earth

Kasterine, A. & Lichtenstein, G. (2018). Trade in Vicuna Fibre: Implications for Conservation and Rural Livelihoods – https://www.researchgate.net/publication/326439898_Trade_in_Vicuna_Fibre_Implications_for_Conservation_and_Rural_Livelihoods

3 thoughts on “Peru: Lạc đà Vicuña

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s