Lebanon: Cây tuyết tùng Cedar

Trong dòng chảy lịch sử của nền văn minh Phoenicia cổ đại cho đến Cộng hòa Lebanon hiện đại, những cây tuyết tùng vẫn đứng vững chải, sừng sững trên những dãy núi tuyết phủ trắng xóa. Đó chính là yếu tố cơ bản nhất hình thành nên bản sắc văn hóa của Lebanon.

physical-location-map-of-lebanon.jpg

Nhạc nền: https://www.youtube.com/watch?v=DdP4DC49v_0

1. Lịch sử Lebanon

Lebanon thuộc khu vực Tây Á, nằm tại nơi giao nhau giữa bồn địa Địa Trung Hải và nội địa Ả Rập, là quốc gia có một lịch sử phức tạp và được biết đến với sự đa dạng phong phú về tôn giáo, tộc người. Đây là quốc gia độc lập có diện tích nhỏ nhất tại lục địa châu Á. Lebanon là quê hương của nền văn minh CanaanPhoenicia, một nền văn minh hàng hải phát triển rực rỡ trong gần 3000 năm (từ 3200 – 539 TCN). Năm 64 TCN, Lebanon trở thành thuộc địa của Đế chế La Mã và là một trung tâm của Kitô giáo.

phoenicia-network
Hệ thống thương mại của người Phoenicia (pinterest.com)

Lebanon là một trong những quốc gia nằm giữa ranh giới của phương Tây và thế giới Ả Rập, tại đây các tôn giáo lớn như Kitô giáo, Hồi giáo cùng tồn tại với tôn giáo Druze bản địa, tạo thành một bức tranh tôn giáo / văn hóa đầy màu sắc. Từ thế kỷ 16, Lebanon thuộc quyền cai trị của Đế quốc Ottoman, sau đó là thực dân Pháp vào thế kỷ 19. Quốc gia giành được độc lập vào năm 1943 và hình thành một hệ thống chính trị độc đáo dựa vào tôn giáo gọi là Confessionalism.

Vào những năm 1960, Lebanon được hưởng một thời kỳ hòa, thịnh vượng và phát triển, thậm chí còn được gọi là ‘Thụy Sĩ của phương Đông‘ và thủ đô Beirut được xem là ‘Paris của Trung Đông‘. Tuy nhiên, những căng thẳng, đối đầu giữa Kitô giáo, Hồi giáo Sunni, Hồi giáo Shia, cùng với sự thành lập của nhà nước Israel Do Thái bên cạnh đã dẫn đến cuộc Nội chiến Lebanon, chấm dứt vào năm 1990.

beirut
Thủ đô Beirut (unsplash.com)

Biểu tượng quốc gia của Lebanon quan trọng đối với quốc gia này đến nỗi nó được thể hiện cả trên quốc kỳ và quốc huy, được gọi là cây tuyết tùng (cedrus libani).

2. Cây tuyết tùng trong tự nhiên

Cây tuyết tùng Lebanon (cedrus libani) còn được gọi là cây bách hương là một loài cây lá kim thường xanh có họ hàng với cây thông, là một loài cây bản địa và đặc trưng của vùng núi phía Đông Địa Trung Hải. Chúng có thể đạt đến độ cao 40m và đường kính thân cây có thể lên đến 2,5m. Tại Lebanon, chúng được trồng rộng rãi tại các khu vường và công viên.

Những thân cây cổ thụ thường rẽ thành nhiều nhánh lớn, dựng đứng. Vỏ cây xù xì và có màu từ xám đậm đến nâu đen. Các nhánh cây ở tầng dưới cùng phát triển theo chiều ngang và có xu hướng ngày càng lan rộng ra, các nhánh bậc hai dày đặc và cũng mọc theo chiều ngang. Phần ngọn của cây có hình chóp nón khi còn trẻ và vì vậy mà cây tuyết tùng có hình dạng như một kim tự tháp.

cay-tuyet-tung
Cây tuyết tùng (countrylife.co.uk)
go-tuyet-tung
Gỗ cây tuyết tùng (hobbithouseinc.com)

Từ thời cổ đại, những dãy núi tuyết phủ trắng xóa ở Lebanon đã được bao bọc bởi những cánh rừng ngập tràn cây tuyết tùng. Có thể nói đây là nguồn tài nguyên thiên nhiên quý giá nhất của nền văn minh Phoenicia khi xưa và đất nước Lebanon hiện đại.

Gỗ của cây tuyết tùng rất quý giá vì thớ gỗ mịn, màu vàng sang trọng và mùi thơm nhẹ nhàng. Nó cực kỳ bền bỉ và miễn nhiễm với sự tàn phá của côn trùng. Người Phoenicia đã sử dụng gỗ của cây tuyết tùng để đóng nên những chiếc thuyền buôn Galley của mình, biến họ trở thành một cường quốc chỉ nhờ vào giao thương buôn bán trên biển và họ trở thành những thủy thủ tài ba nhất thế giới cổ đại. Thuộc địa quan trọng nhất của người Phoenicia là Carthage (Tunisia ngày nay), sau đã trở thành một đô thị lớn và thương cảng chính của họ.

galley
Những chiếc thuyền galley đóng từ gỗ cây tuyết tùng (Kingfisher, 2014)

Người Ai Cập thực hiện việc ướp xác chết và phát minh ra giấy papyrus cũng từ nhựa cây tuyết tùng. Những nền văn minh khác như La MãThổ khai thác gỗ cây như những sản vật quý giá trong giao thương. Đến khi hoàng đế La Mã Hadrian lên ngôi, ông ra lệnh xem những cây tuyết tùng là tài sản riêng của hoàng gia, thì lúc đó việc khai thác gỗ cây mới tạm bị chậm lại.

Tuy nhiên, gỗ cây tuyết tùng tiếp tục bị khai thác đến thời hiện đại, bất chấp những cố gắng ra sức bảo vệ rừng của nữ hoàng Anh Victoria khi bà chi trả chi phí cho xây dựng một bức tường đá cao để bảo vệ 102 ha cây con vào năm 1876. Trong thế chiến thứ I, lính Ottoman tại Lebanon ào ạt chặt rừng để xây dựng hệ thống đường ray xe lửa. Ngày nay, vết tích cuối cùng của những khu rừng tuyết tùng rộng lớn từng phát triển mạnh trên dãy núi Lebanon trong thời cổ đại còn sót lại tại thung lũng Kadisha, thành phố Bsharri được gọi là ‘Rừng tuyết tùng của Chúa‘. Đây là một di sản Thế giới được UNESCO công nhận và bảo vệ.

tuyet-tung-cua-chua
Rừng cây tuyết tùng của Chúa (flickr.com)

Sau hàng thiên niên kỷ, nạn phá rừng, sự phát triển đô thị, du lịch và chiến tranh đã làm thay đổi hệ thống thủy văn của núi Lebanon và thay đổi khí hậu nơi đây trầm trọng. Vào năm 2012 thì chỉ còn 13.4% diện tích của Lebanon là rừng và chúng luôn bị đe dọa bởi hiểm họa cháy rừng trong những mùa hè nóng khô. Do bị khai thác quá mức, chỉ có một vài cây tuyết tùng cổ thụ còn sót lại trong những cánh rừng và ngôi làng miền núi ở Lebanon, đòi hỏi những giải pháp bảo tồn cấp thiết để bảo vệ lấy biểu tượng quốc gia của đất nước. Bởi vì Lebanon sẽ không còn là Lebanon nếu thiếu vắng những cây tuyết tùng.

cay-tuyet-tung
Cây tuyết tùng tại một ngôi làng miền núi Lebanon (theculturetrip.com)

3. Cây tuyết tùng trong văn hóa Cận Đông

gilgamesh-enkidu-humbaba
Gilgamesh và Enkidu đánh bại Humbaba (flickr.com)

Cây tuyết tùng là cây gỗ có giá trị nhất trong thế giới cổ đại, là vật liệu xây dựng quý giá nhất và được xuất hiện rất nhiều trong văn hóa vùng Cận Đông. Nó được nhắc đến lần đầu tiên trong bộ sử thi Gilgamesh, bộ sử thi cổ xưa nhất của nhân loại. Nhân vật chính của bộ sử thi này là người anh hùng người Sumer, Gilgamesh. Trong một lần cần tìm những cây gỗ quý hiếm để xây dựng thành phố tráng lệ của mình, Gilgamesh đã cùng bạn của mình là Enkidu du hành đến khu rừng tuyết tùng huyền thoại ở Lebanon, vốn là lãnh địa thần thánh của các vị thần Lưỡng Hà. Để có thể thu hoạch được những cây tuyết tùng ở đây, Gilgamesh và Enkidu đã phải đánh bại con quái vật hung tợn canh giữ khu rừng là Humbaba.

Gilgamesh
Gilgamesh và Enkidu đóng bè bằng gỗ tuyết tùng (lebanonuntravelled.com)

Sau một trận chiến ác liệt, Gilgamesh tiêu diệt Humbaba và chặt lấy những cây tuyết tùng cao nhất để xây dựng cánh cổng thành của Nippur. Họ còn đóng một chiếc bè từ gỗ cây và xuôi dòng sông Euphrates để trở về thành phố Uruk, nơi họ được chào đón như những người anh hùng vĩ đại.

Uruk
Thành phố Uruk cổ đại được xây dựng từ những cây tuyết tùng linh thiêng (pinterest.com)

Cây tuyết tùng còn được nhắc đến nhiều lần trong Kinh thánh Hebrew của người Do Thái, vào khoảng 100 lần.

‘Một người ngay thẳng sẽ phát triển như một cây cọ, Anh ta sẽ trưởng thành như một cây tuyết tùng ở Lebanon’ (chương 92, dòng 12)

Các tu sĩ Hebrew được Moses chỉ cách dùng vỏ cây tuyết tùng để điều chế thuốc trị bệnh phong. Vua David dùng gỗ cây tuyết tùng để xây dựng lâu đài của mình. Theo truyền thuyết, vua Hiram của thành phố cảng Tyre đã cung cấp cho vua Solomon những thanh xà chắc chắn nhất bằng gỗ tuyết tùng cùng những thợ thủ công giỏi nhất để xây dựng nên ngôi đền tại Jerusalem.

second-temple-jerusalem
Ngôi đền Solomon tại Jerusalem (arounddeglobe.com)

4. Trở thành biểu tượng quốc gia

Là biểu tượng đặc trưng và tiêu biểu nhất của Lebanon, cây tuyết tùng được xuất hiện trên lá quốc kỳ, quốc huy, đồng tiền và logo của hãng hàng không quốc gia Lebanon.

may-bay-mea
Máy bay của MEA, hãng hàng không quốc gia Lebanon (mea.com.lb)
dong-pound-lebanon
Cây tuyết tùng trên đồng pound của Lebanon (shutterstock.com)

Nó là biểu tượng của sự linh thiêng, vĩnh cửu, đoàn kết và hòa bình. Một cây tuyết tùng xanh cũng giống như quốc gia Lebanon non trẻ khi vừa mới được thành lập, cho dù quá khứ có đau buồn hay bị vùi lấp như thế nào thì nó vẫn hiên ngangkiên cường. Sự đoàn kết của những tầng cây khiến chúng chống chọi được với mọi mối nguy hiểm. Lebanon còn được gọi với cái tên đậm chất thơ là ‘Xứ sở của những cây tuyết tùng‘.

Ngoài ra, nó luôn biểu tượng chính của những phong trào chính trị tại quốc gia này. Lá quốc kỳ với cây tuyết tùng xanh của Lebanon được nước này chính thức thông qua lần đầu tiên vào năm 1943 khi đã giành được độc lập từ thực dân Pháp.

co-tuyet-tung
Biểu tượng tuyệt đối của người dân (latimes.com)

Tài liệu tham khảo: 

https://en.wikipedia.org/wiki/Lebanon

Amani Sharif. (2017). “A Brief History of the Cedar Trees of Lebanon”. The Culture Trip – https://theculturetrip.com/middle-east/lebanon/articles/a-brief-history-of-the-cedar-trees-of-lebanon/

Budge, E.A.W. (2010). The Literature of the Ancient Egyptians. HardPress

Cromer, G. (2004). A War of Words: Political Violence and Public Debate in Israel. Frank Cass

Kingfisher. (2014). Bách khoa thư lịch sử. Hà Nội: Nhã Nam

Lebanon Cedar – https://blueplanetbiomes.org/lebanon_cedar.php

Howard, F. .(1955). Ornamental Trees: An Illustrated Guide to Their Selection and Care. University of California Press

Sherratt, S. & Bennet, J. .(2017). Archaeology and Homeric epic. Oxford: Oxbow Books

 

 

 

 

 

 

 

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s